Sint Maarten steeds meer ingeburgerd

Op woensdag 11 november is het de naamdag van Sint Maarten: het feest van naastenliefde en goedheid, maar vooral van lampionnenoptochten en kinderen die een Sint Maarten liedje aan de deur komen zingen in ruil voor snoep en fruit (editie 2011: klik hier). Het feest wordt in Noord-Holland ‘keuvelen’ genoemd. In Nederland wordt het vooral gevierd in Noord-Holland boven het IJ, Limburg, Groningen, Friesland en Drenthe. Sommige steden daarbuiten hebben een eigen historische band met Sint Maarten en vieren de naamdag ook, zoals de stad Utrecht. Dat het feest niet verdwijnt, maar zich juist verspreid, is in Amsterdam te zien. Daar werd het al honderden jaren niet meer gevierd, tot het enkele decennia geleden in een paar buitenwijken opdook.

Begin deze eeuw doken de eerste lampionnen ook op de grachten op en intussen is het Sint Maarten lopen ook in de hoofdstad een levendige traditie. Vroeger liepen de kinderen met uitgeholde bieten met een kaars erin rond. Tegenwoordig maken veel kinderen eigen lampionnen. Niet alleen katholieken, maar ook protestanten en moslims nemen eraan deel, niet in de laatste plaats vanwege de bedeltochten langs de deuren: het religieuze karakter is op de achtergrond geraakt. In Vlaanderen is de viering minder wijdverspreid: de traditie leeft vooral in West-Vlaanderen (Ieper), de streek rond Aalst en Mechelen.

Velen denken dat het feest heidens van oorsprong is: het ronddragen van het (heilige) vuur zou een voorchristelijk vruchtbaarheidsritueel zijn en is wijdverspreid over West Europa. De katholieke kerk zou het heidense ritueel hebben overgenomen om zo het vertouwen van het volk te winnen. Anderen denken dat de kerk het feest zelf introduceerde: rond 11 november wordt uit het Evangelie van Lukas voorgelezen: ‘Niemand steekt een lamp aan en zet die in de kelder of onder de korenmaat, maar op de standaard, opdat wie binnentreden het licht zien’ (Lukas 11:33).

Moderne wetenschappers houden het midden tussen beide ideeën. Sint Maarten is een bedelfeest, en die waren vaak nodig in de zware wintermaanden. Het was een feest voor de armen: rijke burgers hielden hun kinderen liever binnen. Maar het feest wordt nu gezien als een mooie, eigen traditie, die behouden moet worden, vrij van religieuze of politieke lading. Veel liedjes hebben een humoristische lading, al bestaan er nog oude bedelliedjes, zoals deze:

Hier woont een rijk man,

Die ons wat geven kan.

Geef een appel of een peer:

We komen ’t hele jaar niet meer.

Lees ook:Sint Maarten steeds populairder
Lees ook:Sint Maarten 2010
Lees ook:Sint Maarten 2011
Lees ook:Sint Jansprocessie Laren
Lees ook:Sint Piter komt zaterdag aan in Grou

Heb jij Eropuit.Blog nog steeds niet toegevoegd aan je Google homepage of Reader? Klik hier!